Thảo Dược Việt Nam

Bạch quả (Ginkgo biloba) – “hóa thạch sống” trong y học Hàn Quốc

2026-11-18 · Hàn Quốc

Bạch quả, tên khoa học Ginkgo biloba L., tên tiếng Hàn là eunhaeng (은행), là một trong những loài cây cổ xưa nhất còn tồn tại trên Trái Đất — một “hóa thạch sống” đã có mặt từ hơn 200 triệu năm trước. Cây có nguồn gốc từ Trung Quốc, được trồng rộng khắp bán đảo Triều Tiên, nơi những hàng cây bạch quả vàng rực vào mùa thu đã trở thành biểu tượng của nhiều thành phố Hàn Quốc.

Cây bạch quả (Ginkgo biloba) tại công viên Mariemont, Bỉ
Cây bạch quả (Ginkgo biloba) tại công viên Mariemont, Bỉ — Ảnh: Jean-Pol GRANDMONT, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

1. Phân bố và đặc điểm

Bạch quả là cây gỗ lớn, cao tới 20–35 m, có thể sống hàng nghìn năm; có cá thể được ghi nhận trên 1.000 năm tuổi. Lá hình quạt đặc trưng, xẻ đôi ở giữa, chuyển vàng rực vào mùa thu. Hạt bạch quả có vỏ ngoài màu vàng cam, mùi khó chịu khi chín, bên trong là nhân trắng ngà ăn được. Bộ phận dùng làm thuốc là lá (chế thành chiết xuất chuẩn hóa) và hạt (dùng trong ẩm thực và thuốc cổ truyền với liều lượng chặt chẽ). Hoạt chất chính trong lá là flavonoid glycoside và terpene lactone (ginkgolide, bilobalide).

2. Công dụng theo y học cổ truyền Hàn Quốc và Đông y

Trong y học cổ truyền Hàn Quốc (Hanbang) và Đông y, bạch quả có lịch sử dùng làm thuốc từ lâu đời:

  • Hạt bạch quả: dùng truyền thống cho ho, hen suyễn, tiểu nhiều, khí hư; hạt rang được ăn như một món ăn bổ trong dịp lễ tết ở Hàn Quốc.
  • Lá bạch quả: dùng trong các bài thuốc hỗ trợ tuần hoàn máu, cải thiện trí nhớ ở người cao tuổi, giảm ù tai, chóng mặt.
  • Thực phẩm: hạt bạch quả là nguyên liệu trong cháo, món hầm và bánh truyền thống của Hàn Quốc và Trung Quốc.

3. Bằng chứng hiện đại nói gì?

Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp Hoa Kỳ (NCCIH, cập nhật tháng 2/2025) tổng kết thẳng thắn: chưa có bằng chứng kết luận rằng bạch quả giúp ích cho bất kỳ bệnh nào. Nghiên cứu lớn nhất — thử nghiệm Ginkgo Evaluation of Memory (GEM) với hơn 3.000 người cao tuổi dùng chiết xuất chuẩn hóa 120 mg hai lần mỗi ngày trong trung bình 6 năm — cho thấy bạch quả không làm giảm nguy cơ sa sút trí tuệ. Một số bằng chứng nhỏ gợi ý chiết xuất liều cao (240 mg/ngày) có thể cải thiện nhẹ triệu chứng sa sút trí tuệ đã có, nhưng kết quả không nhất quán. Bằng chứng về lo âu, hội chứng tiền kinh nguyệt, chóng mặt hay ù tai cũng chỉ ở mức sơ bộ, chưa kết luận được.

4. Lưu ý an toàn — rất quan trọng

  • Hạt tươi có độc: NCCIH cảnh báo hạt bạch quả tươi gây độc khi ăn; đã có trường hợp ngộ độc nghiêm trọng sau khi ăn hạt rang hoặc cây thô. Tuyệt đối không tự ý ăn nhiều hạt.
  • Nguy cơ chảy máu: bạch quả có thể làm tăng nguy cơ chảy máu ở người đang dùng thuốc chống đông như warfarin; cần ngưng dùng trước phẫu thuật.
  • Thai kỳ: bạch quả có thể không an toàn khi mang thai, có thể gây chuyển dạ sớm hoặc chảy máu thêm khi sinh.
  • Động kinh: chất ginkgotoxin trong lá và hạt có thể làm giảm GABA trong não, người có tiền sử co giật cần thận trọng.
  • Tác dụng phụ thường gặp của chiết xuất lá: chóng mặt, khó chịu dạ dày, đau đầu.

Nguồn tham khảo:

  • NCCIH (Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ): “Ginkgo: Usefulness and Safety” — nccih.nih.gov
  • Natura: “Ginkgo biloba benefits: what the research really shows” — imnatura.co.uk
  • Natural Health Message: “Ginkgo Biloba Benefits: What The Evidence Actually Shows” — naturalhealthmessage.com

Khuyến cáo

⚠️ Khuyến cáo: Thông tin trong bài chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hay chỉ định điều trị của bác sĩ. Các công dụng nêu trên là kinh nghiệm y học cổ truyền và dân gian, chưa được khẳng định là chữa khỏi bệnh. Người có bệnh nền, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ hoặc đang dùng thuốc cần hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng.