Kakadu plum, tên khoa học Terminalia ferdinandiana Exell, họ Bàng (Combretaceae), còn gọi là gubinge (tiếng Bardi), murunga, mador, billygoat plum hay green plum. Trong tiếng Kundjeyhmi — ngôn ngữ của Vườn quốc gia Kakadu, nơi tên tiếng Anh của quả bắt nguồn — quả và cây được gọi là anmarlak. Đây là một trong những loại quả rừng (bush tucker) quan trọng nhất của người Aboriginal Úc.

1. Phân bố và đặc điểm
Kakadu plum là cây gỗ nhỏ đến trung bình, cao tới 14 m, vỏ màu xám kem, lá xanh nhạt rụng theo mùa, phân bố khắp vùng rừng thưa nhiệt đới từ Tây Bắc nước Úc (vùng Kimberley, Tây Úc) tới vùng đất Arnhem (Lãnh thổ Bắc Úc). Quả nhỏ, màu xanh vàng, dài khoảng 2 cm, hình quả hạnh với một đầu nhọn, chứa một hạt lớn, chín từ tháng 3 trở đi. Điểm đặc biệt nhất của quả là hàm lượng vitamin C: các phân tích ghi nhận 2.300–3.150 mg vitamin C trên 100 g quả tươi, có khi lên tới 5.300 mg — so với khoảng 50 mg/100 g của cam — tức gấp khoảng 50 lần, cao nhất trong các loại quả đã biết. Quả còn giàu acid ellagic, acid gallic và các polyphenol chống oxy hóa.
2. Công dụng theo y học truyền thống của người Aboriginal
Người Aboriginal ở Bắc Úc đã ăn quả kakadu plum và dùng cây làm thuốc suốt hàng nghìn năm:
- Thực phẩm bổ dưỡng: quả ăn sống trực tiếp từ cây, làm mứt, nước ép — nguồn vitamin C quý giá trong mùa khô, giúp phòng bệnh do thiếu vitamin C.
- Cảm, cúm, đau đầu: quả được dùng truyền thống khi cảm lạnh, cúm, đau đầu, như một loại thuốc sát trùng tự nhiên.
- Vết thương ngoài da: phần trong của vỏ cây được dùng đắp lên các vết thương ngoài da, vết loét và vết muỗi đốt; nhựa đỏ của cây còn dùng làm thuốc nhuộm trang trí dụng cụ.
- Chất bảo quản tự nhiên: nghiên cứu của Đại học Queensland (Trung tâm Khoa học Dinh dưỡng và Thực phẩm) trong hơn một thập kỷ cho thấy chiết xuất quả kakadu plum có thể dùng làm chất bảo quản tự nhiên, giữ độ tươi cho tôm và thực phẩm đông lạnh.
Quả kakadu plum mang ý nghĩa văn hóa và kinh tế sâu sắc đối với các cộng đồng First Nations: ngày nay quả được thu hái hoang dã bởi các cộng đồng bản địa (như cộng đồng Nyul Nyul ở Dampier, nhóm Marrithiel, cộng đồng Dak-Djerait), và vấn đề chia sẻ lợi ích với người bản địa là một phần quan trọng của ngành hàng này.
3. Cách dùng hiện nay
- Ăn tươi: quả ăn sống, vị chua chát nhẹ, hơi giống chanh.
- Bột sấy lạnh: bột quả rắc lên sữa chua, kem, salad, hoặc pha sinh tố — hàm lượng vitamin C trong bột khô dao động lớn (2.500–21.000 mg/100 g) tùy cây và vụ thu hoạch, nên cần chọn sản phẩm ghi rõ hàm lượng đo được.
- Chế biến: làm mứt, nước sốt, nước ép, bánh và món tráng miệng.
- Mỹ phẩm: chiết xuất quả có mặt trong serum, kem dưỡng nhờ vitamin C kích thích tổng hợp collagen — tuy chưa có nghiên cứu trên người về tác dụng này khi uống.
4. Lưu ý an toàn
Kakadu plum chứa hàm lượng acid oxalic cao, ăn lượng lớn có thể gây hại — người có tiền sử sỏi thận nên thận trọng. Chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người về việc uống kakadu plum, nên mọi tuyên bố điều trị bệnh đều chưa được chứng minh; giá trị đã rõ của quả là mật độ dinh dưỡng (vitamin C và polyphenol) chứ không phải thuốc chữa bệnh. Hàm lượng vitamin C dao động rất lớn giữa các cây và các vụ, vì vậy không nên tin tuyệt đối vào một con số duy nhất trên nhãn. Nên chọn sản phẩm từ nguồn thu hái có đạo đức, có chia sẻ lợi ích với cộng đồng Aboriginal — tri thức về cây này thuộc về họ. Phụ nữ mang thai và người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước khi dùng chiết xuất đậm đặc.
Nguồn tham khảo:
- Wikipedia: “Terminalia ferdinandiana” — en.wikipedia.org
- Science Insights: “What Is Kakadu Plum? Australia’s Vitamin C Superfruit” — scienceinsights.org
- NutraSmarts: “Kakadu Plum (Gubinge)” — nutrasmarts.com
- Tasting Table: “What To Know About Kakadu Plums, The Fruit With The Most Vitamin C” — tastingtable.com
Khuyến cáo
⚠️ Khuyến cáo: Thông tin trong bài chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hay chỉ định điều trị của bác sĩ. Các công dụng nêu trên là kinh nghiệm y học cổ truyền và dân gian, chưa được khẳng định là chữa khỏi bệnh. Người có bệnh nền, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ hoặc đang dùng thuốc cần hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng.